Jaargangen

Kies jaargang

Kies categorie

Winnaar Nominatie
< Terug naar overzicht

Lichttoren Eindhoven

Transformatie
Nieuwe situatie

Projectomschrijving


Projectomschrijving

De Lichttoren, midden in het centrum van Eindhoven, was een van de eerste grote productievestigingen van Philips. Vele decennia lang vonden generaties van arbeiders een werkplek in deze gloeilampenfabriek, waarvan het oudste deel dateert uit 1911. Met name het helverlichte torentje waar de gloeilampen werden getest, gold als baken van Eindhoven, niet te missen herkenningspunt voor de bezoeker van de stad. Vanaf de tweede helft van de jaren ’70 verplaatste Philips haar productieactiviteiten voor een belangrijk deel naar elders; Uiteindelijk kwam in ’98 ook de voormalige gloeilampenfabriek, inmiddels in gebruik genomen als kantorencomplex, leeg te staan. De gemeente wilde het bouwwerk behouden, als symbool voor Eindhovens industriële verleden. Maar ook als monument van bijzondere architectuur. Met name de betonconstructie volgens het systeem Hennebique, de enorme raampartijen en de hoge ruimten maken De Lichttoren tot een belangwekkend gebouw. De gemeente bewoog Philips ertoe om De Lichttoren via een prijsvraag op de markt te brengen. Het pand werd gekocht door de vastgoedpartijen Stam + de Koning en IBC, die de competitie wonnen met een ontwerp van het Antwerpse bureau awg architecten. Dat ontwerp ging uit van een gemengd en stedelijk gebruik, met uiteenlopende functies. De ontwikkelcombinatie slaagde er niet in om tot een haalbare invulling van het plan te komen, waarna De Lichttoren opnieuw te koop kwam te staan. Op het moment dat het icoon van Eindhoven een weinig verheffende toekomst als kantorenpand wachtte, vond Trudo het haar taak om in te grijpen. Een dergelijke bestemming zou de doodsteek betekenen voor het monument en voor de levendigheid in het stadscentrum. In 2003 kochten we De Lichttoren, inclusief het bijbehorende plan. Binnen twee jaar was de definitieve invulling van werken, wonen en recreëren rond en in 2006 gingen we in het gebouw aan de slag. In De Lichttoren wordt gewoond, gewerkt en ontspannen. Op de hele eerste verdieping vond het International Center for Sustainable Excellence (ICSE) een thuisbasis. In dit centrum laten bedrijven – ook aan het publiek – zien hoe ver ze zijn op het gebied van duurzaamheid. In oktober 2009 opende het Art Hotel Eindhoven zijn deuren in het nieuwbouwdeel aan het Mathildeplein. Dit viersterrenhotel kent tevens een short stay voorziening voor mensen die vanwege persoonlijke omstandigheden tijdelijk behoefte hebben aan woonruimte. Via het Lichtplein, waar met regelmaat grootse evenementen plaatsvinden, betreden fitnessliefhebbers het indrukwekkende domein van Clubsportive. En ook Café Restaurant Usine trekt gasten, die bij mooi weer graag neerstrijken op het terras in het ervoor gelegen ‘pocketpark’. Deze strak vormgegeven stedelijke tuin vormt een groene oase midden in de drukte van de binnenstad en fungeert tegelijk als een soort ?sokkel? voor het monumentale pand. 
Resultaat? De oude gloeilampenfabriek zorgt opnieuw voor een komen en gaan van mensen. Een levendige plek midden in de stad!



Criteria

Duurzaamheid

De Lichttoren wordt volledig via vloerverwarming (en -koeling) verwarmd en gekoeld. Een warmtepompsysteem haalt grondwater van 80 meter diepte omhoog. Dit water wordt gebruikt voor ruimteverwarming, warm tapwater en ruimtekoeling. Het beheer en exploitatie van de duurzame energievoorziening wordt verzorgd door Lichtstad Energie, speciaal opgericht voor De Lichttoren.

Vitaliteit

In eerste instantie zochten de architecten een oplossing voor de desolate ruimte die De Lichttoren in 1999 omgaf. Het gebouw moest een nieuwe positie in de omgeving worden gegeven. Aan de voorkant lag een parkeerplaats. Het perspectief vanaf station Eindhoven over het 18 Septemberplein en die parkeerplaats naar Philips-Lighting richting PSV stadion was veel te wijds. Hierdoor en door de weinig verheffende functie van parkeerterrein kende de ruimte weinig verblijfskwaliteit. 
Om de te uitgestrekte zichtlijn te onderbreken en het perspectief te begrenzen, werd een eerste uitbreiding voor aan het einde van de voormalige parkeerplaats gesteld. Door dit gebouw een trapvormige gevel te geven blijft de nadruk liggen op het monumentale pand. De tweede ingreep was het toevoegen van een uitbreiding aan het binnenplein.Door een nieuwe uitbreiding wordt nu de ruimte achter de gebouwen, het Lichtplein, voldoende afgeschermd van de Emmasingel om een prettige, besloten sfeer te creëren.

Sublimatie

Er is veelvuldig overleg gevoerd met de Monumenten Commissie Eindhoven en de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ) over de profilering en materialisatie van de kozijnpuien. De kaderloze raaminvulling uit het wedstrijdplan van de architecten was voor deRDMZ niet aanvaardbaar. Na onderzoek naar de originele kozijnen werd besloten om de ramen hun authentieke hoofdverdeling terug te geven. De commissies wilden de oorspronkelijke stalen ramen met de oude onderverdeling in kleine raampjes met enkel glas terug. Dit was onmogelijk, omdat het gebouw dan niet aan de bouwfysische eisen zou kunnen voldoen. Er werd een studie verricht naar staalprofielen die in de buurt komen van de authentieke profielen, maar dubbel isolatieglas vraagt om dikkere profielen. Bovendien hebben moderne dubbelglasprofielen een koudebrug-onderbreking, waardoor ze minder slank zijn. In 2006 werd gekozen voor aluminium ramen met dubbelglas. In overleg met de fabrikant werd een nieuwe extrusiemal gemaakt. De speciaal voor De Lichttoren ontworpen profielen hebben een minimale breedte van 48 mm en de aanblik ervan benadert de oorspronkelijke profielen.

Dierbaarheid

De voormalige gloeilampenfabriek van Philips, is getransformeerd naar een bruisende plek van nieuwe stedelijkheid in Eindhoven. De nieuwe gebruikers van de Lichttoren staan hier centraal. Doordat bewoners, ondernemers en bezoekers het gebouw in haar nieuwe gedaante actief in gebruik hebben genomen heeft de Lichttoren een andere betekenis gekregen. Zij manifesteert zich niet langer als werkplek voor Philipswerknemers of als decoratief element, maar verrijkt het het openbare leven met tal van publieke functies en biedt zeer uitdagende grootstedelijke woonvoorzieningen in het hart van de stad.

Professionaliteit

De leiding over het ontwikkelproces is gevoerd door DNC Vastgoedontwikkeling. Alle voor zo’n grote klus benodigde deskundigheid op het gebied van bouwfysica, funderingstechniek, constructie en installatietechniek werden in het bouwteam samengebracht. Het doel hiervan was om binnen een zo kort mogelijke ontwikkelingstijd en binnen het technisch en financieel kader, het gebouw terug te geven aan Eindhoven. Dat dit is gelukt blijkt wel uit de korte ontwikkelingstijd: goed 4 jaar tussen verwerving en oplevering.

Economie

Vanaf de oprichting van het gebouw in 1911 tot 1998 is het complex in gebruik geweest als gloeilampenfabriek en later als kantorencomplex. In 1998 kwam het complex leeg te staan waardoor het van weinig waarde was geworden. Met de nieuwe functionele invulling ervaart de Eindhovenaar dat de Lichttoren de kwaliteit van de stad verrijkt. Er is een Monument met toekomstwaarde gerealiseerd. De stedelijke ruimte is verrijkt met een uitnodigend groen plein met gebruiks- en verblijfskwaliteit

Innovatie

De houten palen waren aangetast. Wilde de Lichttoren een nieuwe levensfase ingaan dan moest dit duurzaam worden hersteld. Voor het funderingsherstel werd de jetgrouttechniek toegepast, die specifiek op de Lichttoren werd aangepast. Op 1100 plekken werden uiteindelijk kernboringen gedaan om de plaats van de nieuwe fundering te bepalen. Een gat van 18 cm doorsnede en van 60 cm tot 2 meter diep werd door de poeren heen geboord en met een camera werd bekeken of de ondergrond vrij was van obstakels. Dan kon de jetgrout naar binnen. Zodra de kop van de arm de juiste diepte bereikt wordt hij héél langzaam weer omhoog getrokken. Tijdens het stijgen draait de kop langzaam om zijn as heen en spuit cement en water in de ruimte. Hierdoor ontstaat een nieuwe fundering. Voor verwarming en koeling van het pand is een laag temperatuurinstallatie aangelegd die gebruik maakt van Warmte- en Koudeopslag.