Jaargangen

Kies jaargang

Kies categorie

Winnaar Nominatie
< Terug naar overzicht

Katendrecht

Gebiedstransformatie
Nieuwe situatie

Projectomschrijving


Projectomschrijving

In het begin van de twintigste eeuw ontstond met het graven van de Rijnhaven (1895) en de Maashaven (1905) het schiereiland Katendrecht. Het werd een levendige stadswijk, in de volksmond de Kaap genoemd, met havenactiviteiten en een drukte van zeelui en havenarbeiders. Katendrecht was bekend als hoerenbuurt en Chinatown, een berucht imago dat nog onder vele Rotterdammers leeft. Na de oorlog verplaatste de havenbedrijvigheid zich geleidelijk naar de westelijker gelegen zeehavens. Katendrecht werd een probleemwijk met een eenzijdige woningvoorraad, sociale problematiek, overlastgevende bedrijvigheid, dubieuze horeca, drugshandel en illegale prostitutie. Ten tijde van de stadsvernieuwing is flink in Katendrecht geïnvesteerd, de problematiek is echter gebleven. Men kwam tot de conclusie dat een integrale aanpak vereist was.

Rotterdam heeft in 2007 de Stadsvisie Rotterdam 2030 vastgesteld. Er wordt inzet op een sterke economie en een aantrekkelijke woonstad. Daarmee wil de stad sociale stijgers en jonge gezinnen behouden en aantrekken. Zo wordt een evenwichtige bevolkingssamenstelling in de stad bevorderd. Om die aantrekkelijke woonmilieus te realiseren, kiest Rotterdam voor het ontwikkelen binnen de bestaande stad, uitgaande van de identiteit van een gebied. Zo ontstaat een ‘olievlek’: sterke plekken die uitgroeien tot sterke wijken.

De gebiedsontwikkeling Katendrecht is onderdeel van het woonmilieu ‘Kop van Zuid’. Het omvat de herstructurering van de bestaande havenarbeiderswijk en transformatie van de havengebieden. De inzet is een bijzonder en gevarieerd woonmilieu. Bestaande bewoners kunnen verhuizen binnen de wijk, sociale stijgers en jonge gezinnen kunnen er een betaalbare woning kopen. Als de transformatie van Katendrecht is afgerond, zal de bevolking van de wijk meer dan verdubbeld zijn.

In het bestaande gebied wordt de leefbaarheid verbeterd. De gemeente Rotterdam en corporatie Woonstad Rotterdam trekken er samen op. De veiligheid wordt verhoogd door verscherpt toezicht en sociale problematiek aangepakt door intensieve begeleiding van probleemgezinnen. De fysieke aanpak bestaat uit de renovatie van panden of sloop-/nieuwbouw, aanpak van de buitenruimte en investering in voorzieningen. Deze voorzieningen worden strategisch ingezet om de aantrekkelijkheid van de wijk en het imago te verbeteren, waarmee de wijk interessant wordt voor nieuwe bewoners. Ook worden nieuwe bewoners getrokken door het aanbieden van bijzondere woningen, zoals vrije kavels en klushuizen. In het transformatiegebied wordt nieuwbouw gerealiseerd door verschillende marktpartijen. Er worden bouwblokken ontwikkeld met grondgebonden woningen, appartementen en maatschappelijke voorzieningen.

Het specifieke havenkarakter en de bijzondere geschiedenis van Katendrecht vormen de basis van de gebiedstransformatie. De rauwe randjes van het gebied en het verleden worden gebruikt als onderscheidende factor. Dit trekt eigenzinnige bewoners, ondernemers en bezoekers met behoefte aan vrijheid en ruimte midden in de stad. De gebiedscampagne ‘Kun jij de Kaap aan?’ daagt deze groep mensen uit ook daadwerkelijk naar Katendrecht te komen.

De aanpak werpt zijn vruchten af. De veiligheidsindex van Katendrecht is in tien jaar tijd gestegen van een zware onvoldoende tot een 7,6 in 2010. Woningprijzen en WOZ-waarden zijn fors toegenomen. Verscheidene voorzieningen hebben een wijkoverstijgende betekenis. Marktpartijen hebben steeds meer interesse om te investeren in het gebied. De negatieve associaties bij Katendrecht zijn omgebogen naar een stoer en levendig imago, met stedelijke aantrekkingskracht.



Criteria

Duurzaamheid

De gebiedsontwikkeling is duurzaam omdat de bestaande stad verdicht wordt in plaats van woningbouw te realiseren in de stadsrand en landelijke omgeving. Dit beperkt de automobiliteit omdat mensen in de buurt van voorzieningen en werk wonen, en meer alternatieven hebben dan de auto. Het draagvlak voor voorzieningen en openbaar vervoer wordt vergroot en het energieverbruik en de uitstoot van CO2 gereduceerd. De CO2-uitstoot wordt verder beperkt doordat alle nieuwbouw zijn energiebehoefte haalt uit restwarmte. Het regenwater van de dakoppervlakken worden afgekoppeld en direct op de Maas geloosd. Dit ontlast de rioolwaterzuivering en maakt Katendrecht minder gevoelig worden voor wateroverlast bij hevige regenval. Hittestress is actief tegengegaan met de aanleg van grote groene plekken als het Kaappark en door meer ruimte voor groen en bomen in de hergeprofileerde straatprofielen. De toekomstwaarde van Katendrecht wordt vergroot door het simpelweg maken van een goed plan. Dit heeft te maken hergebruik, levendigheid en beloopbaarheid.

Vitaliteit

De leefbaarheid in het bestaande woongebied is spectaculair verbeterd. Niet alleen te zien in de gemeentelijke statistieken, zoals de veiligheids- en sociale index, maar ook te ervaren op straat. Overlast en geweld behoren inmiddels grotendeels tot het verleden. Katendrecht is een prettige rustig-stedelijke woonwijk geworden. Alle straten in het bestaande gebied zijn verkeersveilig gemaakt en geherprofileerd met veel bomen, brede trottoirs en ambachtelijke materialen. Daarnaast is de zuidelijke kade openbaar gemaakt en opnieuw ingericht. Met de gereedkoming van het Kaappark is een groene ruimte van formaat opgeleverd met openbare voorzieningen voor spel en informele sport. De woningvoorraad is flink aangepakt en uitgebreid: hoogststaande renovatie, sloop-/nieuwbouw passend in de situatie, kluswoningen en nieuwbouw op de voormalige haventerreinen. De bevolking is hierdoor toegenomen, waardoor het draagvlak voor bestaande en nieuwe voorzieningen is versterkt. De aanleg van de Rijnhavenbrug en de geplande nieuwbouwproductie zorgt voor verdere versterking van het draagvlak voor voorzieningen/ondernemers.

Sublimatie

Ontwikkelingen op Katendrecht zijn altijd geïnspireerd op het bruisende havenverleden. De aanpak van het Deliplein is daarin illustratief. De aanliggende woningen zijn opgeknapt met behoud van specifieke architectonische en bouwkundige kenmerken. De plinten zijn ontwikkeld volgens het concept ‘culinair, cultureel, creatief’ met strenge selectiecriteria. Daardoor zijn voorzieningen verschenen met regionale impact, zoals theater Walhalla. De restaurants aan het Deliplein behoren nu tot de besten van de stad.

De Fenixloodsen zijn aangekocht door de gemeente. Deze worden behouden, herontwikkeld en opgetopt. Nu zijn de loodsen een lange barrière tussen de Veerlaan en de Rijnhaven. In de toekomst zijn de loodsen onderdeel van de wijk Katendrecht doordat de kades openbaar gemaakt worden en publieksfuncties en woningen worden toegevoegd. Met de bouw van het European China Center wordt Katendrecht weer een beetje de Chinatown van weleer. Het Rijksmonument Santos krijgt een prominente plek in deze ontwikkeling, passend bij dit bijzondere pakhuis.

Dierbaarheid

De komst van het schip ‘De Rotterdam’ is van grote betekenis voor de Katendrechtse gemeenschap. Een aantal Katendrechters heeft op het schip gewerkt en geeft er nu rondleidingen. Op het schip zit naast een museum vooral horeca. Hier zijn leer-werktrajecten aan gekoppeld in samenwerking met scholen.

De middenstand van Katendrecht organiseert jaarlijks terugkerende evenementen die worden gewaardeerd door de Katendrechters en Rotterdammers, zoals het festival ‘De Nacht van de Kaap’ en de Wielerronde van Katendrecht. Er wonen veel betrokken bewoners. Hun ideeën worden waar mogelijk ondersteund, bijvoorbeeld het project ‘De Rode Loper’ dat de entree naar Katendrecht verbeterd. Een ander initiatief is het Kaapschip. Dit wordt een avontuurlijke speelplek rondom een binnenvaartschip, dat tijdelijk op een bouwlocatie gelegd wordt.

Kinderen van de nieuwe bewoners uit het Parkkwartier spelen met hun leeftijdsgenoten uit het bestaande Katendrecht in het Kaappark. De publieke ruimte vormt hier een brug tussen de verschillende sociale milieus.

Professionaliteit

De kracht van de gebiedsontwikkeling Katendrecht schuilt voor een belangrijk deel in de samenwerking tussen de verschillende ontwikkelende partijen. Er is regulier overleg tussen gemeente, Woonstad Rotterdam, Proper Stok Ontwikkelaars en de deelgemeente Feijenoord. In dit overleg wordt de strategie, aanpak en voortgang besproken. In gezamenlijkheid wordt de gebiedscampagne en promotie vormgegeven en betaald. De gesprekspartners hebben mandaat, zodat er snel kan worden gehandeld. De consensus tussen de partijen is groot omdat vanuit het belang van Katendrecht wordt geredeneerd. Individuele projecten, onafhankelijk van de schaal, staan altijd in dienst van de gebiedstransformatie als geheel. Openheid en onderling vertrouwen vormen de basis.

Bewoners worden bij de planvorming betrokken door middel van participatietrajecten. Bouwplannen worden met bewoners voorbesproken en zij worden geïnformeerd over de stedenbouwkundige randvoorwaarden. Voor inrichtingsplannen van de buitenruimte worden er inspraak- en informatieavonden georganiseerd. Er is goed contact met de diverse actieve bewonersgroepen en de Katendrechtse bewonersorganisatie.

Economie

Eind jaren negentig waren de woningen op Katendrecht vrijwel allemaal sociale huurwoningen. Anno 2011 is een deel daarvan na renovatie omgezet naar particuliere huur. In de nieuwbouw is naast veel koopwoningen ook een deel sociale en particuliere huur gerealiseerd. Het percentage koopwoningen is op dit moment bijna 30%. De gemiddelde WOZ-waarde daarvan is gestegen van € 50.000 in 2000, naar € 230.000 in 2009. De gemiddelde WOZ-waarde van de huurwoningen is bijna verdubbeld, naar ruim € 100.000. 
Met het toenemen van het aantal koopkrachtige bewoners is het vestigingsklimaat voor ondernemers gunstiger geworden. Met de binnenkort op te leveren brugverbinding tussen Wilhelminapier en Katendrecht, de Rijnhavenbrug, zal de bereikbaarheid van het gebied een grote impuls krijgen, waardoor de kansen van ondernemers verder vergroot worden. Marktpartijen hebben groeiende interesse om te investeren in het gebied.

Innovatie

Bij de ontwikkeling van het Parkkwartier is op een innovatieve manier omgegaan met het aanwezige industrielawaai rondom de Maashaven. De gymzaal van de brede school is zodanig gepositioneerd dat deze de nieuwe woningen afschermt van de belangrijkste geluidsoverlastgevende bron. Daardoor was woningbouw wel mogelijk. In het Parkkwartier zijn in hetzelfde bouwblok projectmatige ontwikkelingen gecombineerd met particuliere stadskavels. Dat was in Rotterdam nog niet eerder gedaan.

De Rijnhavenburg is een langzaamverkeersverbinding. Op de brug en de aanliggende pleinruimtes zal worden geëxperimenteerd met het verkeerskundige begrip ‘Shared Space’. Dat betekent dat fietsers en voetgangers vrij door elkaar heen kunnen bewegen. In Nederland is dat tamelijk ongebruikelijk.